Risicobewust denken en handelen

  • Naar aanleiding van het huiswerk over framing kwam nog aan de orde: de kracht van metaforen, en: de betekenis van tellen.
  • Een metafoor is “understanding and experiencing one kind of thing in terms of another”. Zo beschrijven we de ontwikkeling van de economie bijvoorbeeld als de ontwikkeling van een ziek(t)e (het gaat slechter, beter, is herstellende, etc.). En als we schrijven dat een organisatie veerkrachtig is of wel tegen een stootje kan, gebruiken we impliciet het beeld van de schokbreker of bumper. Het gebruik van metaforen pakt zo krachtig uit, omdat ons conceptuele systeem waarin we denken en handelen, in essentie metaforisch van aard is.
  • Tellen is een machtige handeling. Je geeft ermee aan dat iets interessant genoeg is om te tellen. Door te tellen breng je een (rang)ordening aan: meer, minder, pus, min, etc. Daarmee classificeer en categoriseer je wat je telt – en dat komt neer op in- en uitsluiten. Dan is het nog maar een kleine stap naar het creëren van gemeenschappen en verhoudingen.
  • Stel daarom als je iemand ziet tellen altijd de vraag: wie telt en categoriseert wat, waarom, tot welk en wiens voor- c.q. nadeel?
  • Het onderwerp van deze bijeenkomst: risicobewust denken en handelen. Een inventariseert eerst allerlei soorten risico’s (demografisch, ecologisch, …, organisatorisch, etc.). Daarna volgt een weging met behulp van een patatsnijder. Bijvoorbeeld Beïnvloedbaar x Belangrijk, Kans x Effect, Urgent x Belangrijk. En tot besluit definieer je te nemen acties (beheersmaatregelen) en voer je die uit.
  • Een meer inspirerende benadering is de premortemanalyse, ook wel het causaal veldmodel genoemd: stel dat we over een half jaar weer bij elkaar zitten en we moeten concluderen dat het project totaal is mislukt, tot nadeel van ons allen. Welke oorzaken daarvan kunnen wij nu al benoemen? Doe dat zo concreet mogelijk. (Dus niet: mensen hebben geen zin in verandering, maar: wie heeft geen zin in wat?) Prioriteer zonodig de oorzaken (risico’s) m.b.v. genoemde patatsnijders en benoem vervolgens per mogelijke oorzaak een concrete beheersmaatregel die je nu al kunt nemen om die oorzaak weg te nemen, deel de maatregelen toe en voer ze uit.
  • Succesvol risicomanagement staat of valt met een goed ontwikkelde risk readiness in je project of organisatie. Ben jij, zijn je projectmedewerkers, risicobewust en handel jij / handelen jullie dienovereenkomstig? Het is belangrijk om op zes vlakken competent te zijn: het Managen van risicovolle omstandigheden, Aanpassingsvermogen aan veranderende omstandigheden, Stressbestendigheid, Transfer (het vermogen om risk readiness over te dragen op anderen en daar het nodige voor te organiseren), Empathie en Reflectie. Samen: MASTER. Staat een competentie op groen, dan is aandacht voor onderhoud nodig. Oranje vraagt aandacht en actie, Rood is de gevarenzone en duldt geen uitstel.
  • Een risicobewuste cultuur komt niet zomaar tot stand – de ontwikkeling daarvan heeft permanente aandacht nodig, alsmede een goed onderhouden set aan spelregels voor een risicobewuste cultuur.

Huiswerk voor 12 januari:

  • Doe een premortemanalyse en vertel terug over de uitkomsten en opbrengsten
  • Schrijf een reflectie op de verbetermaatregelen die je treft n.a.v. de ingevulde  vragenlijst over Risk Readiness alsmede de spelregels.
  • Stuur een en ander uiterlijk 8 januari 2016 op.

Literatuur

Voor wie zich in de details van deze materie wil verdiepen:

  • Lakoff, George. Women, fire, and dangerous things. What categories reveal about the mind. Chicago and London: The University of Chicago Press 1987
  • Lakoff, George & Mark Johnson. Metaphors we live by. Chicago and London: The University of Chicago Press 1980, 2nd. ed. 2003
  • Lakoff, George. Don’t think of an elephant. Know your values and frame the debate. Vermont: Chelsea Green Publishing 2004
  • Bor-Reijinga, Thinka & Gert van der Kolk. Alert op risico. Vakmedianet 2014
  • Bruijn, Hans de. Framing. Over de macht van taal in de politiek. Amsterdam/Antwerpen: Contact 2011
  • Bruijn, Hans de. Geert Wilders in debat. Ovder de framing en reframing van een politieke boodschap. Den Haag: Boom Lemma uitgevers 2010
  • Gagestein, Sarah. Denk niet aan een roze olifant. De psychologie van onzichtbaar overtuigen met framing. Zaltbommel: Haystack 2014
  • Stone, Deborah. Policy Paradox. The art of political decision making. New York/London: Norton 1988, rev.ed. 2002
  • Gorp, Baldwin van. Een constructivistische kijk op het concept framing. IN: Tijdschrift voor Communicatiewetenschap 34/2006, nr. 3, p.246-256